← Lahat ng gabay

Undas sa Pilipinas: buong gabay sa Araw ng mga Yumao

16 Nobyembre 2026 · Grace Cathedral

Mga kandila sa puntod sa sementeryo tuwing Undas, may puting bulaklak at nasindihang apoy

Sa Pilipinas, hindi isang araw ang Undas. Nagsisimula ito sa unang tindahan ng kandila sa gilid ng kalsada, o sa tanong ng nanay ninyo kung sino ang sasama sa sementeryo. Ang ika-1 ng Nobyembre ay Araw ng mga Banal; ang ika-2 ay Araw ng mga Yumao. Sa pagitan ng dalawa, bumabalik ang halos buong bansa sa kinalakhang bayan, sa puntod ng lolo, at sa pagkain na hindi natatapos. Ito ang gabay sa buong yugto: ang liturhiya at ang picnic, ang kandila at ang trapik, ang mga batang nagtatanong at ang mga taong hindi makauwi.

Ano ang Undas, at bakit dalawang araw ito

Karaniwang iniuugat ang salitang Undas sa Espanyol na honras, ang mga handog-paggalang sa isang yumao. Sa loob ng maraming henerasyon, naging pangalan ito ng buong pagdiriwang.

Ang ika-1 ay Araw ng mga Banal: pinararangalan ang lahat ng banal, kilala man natin ang pangalan o hindi. Araw ito ng obligasyon sa Pilipinas. Ang ika-2 ay Araw ng mga Yumao: ipinapanalangin ang mga namatay, lalo na ang mga kaluluwa sa purgatoryo. Hindi ito araw ng obligasyon, ngunit puno pa rin ang mga simbahan.

Ang purgatoryo ay hindi mapa ng kabilang buhay. Ito ang paniniwala na ang isang namatay sa pakikipagkaibigan sa Diyos, na may iniwang hindi pa ganap na nalinis, ay patuloy na inihahanda. Hindi pinuputol ng kamatayan ang ugnayan; doon nagmumula ang misa, ang kandila, at ang pagsusulat ng pangalan.

Sa praktis, isang paglalakbay na lang ito: "uwi kami ng Undas", tatlo hanggang limang araw, may misa, puntod, handa, at mga kamag-anak na hindi ninyo nakita buong taon. May hiwalay na paliwanag sa Araw ng mga Banal at sa Araw ng mga Yumao.

Ang sementeryo sa loob ng dalawang araw

Bago ang Nobyembre, nililinis na ang puntod: binubunot ang damo, kinukuskos ang marmol, pinipinturahan muli ang mga letra. Madalas ito ang unang pagkikita ng magkakapatid, at hindi madamdamin sa simula: tungkol ito sa damo at sa pintura.

Sa ika-1, nagiging kapitbahayan ang sementeryo: tolda sa tabi ng puntod, banig, monobloc, cooler, radyo, nagtitinda ng kandila at puto, at puting krisantemo sa labas ng gate. Sa gabi, daan-daang kandila sa gilid ng landas, kumot at unan, mga batang natutulog sa bangko. May lugar na bawal matulog pagkatapos ng takdang oras.

Hindi lahat komportable sa ganitong eksena, at ayos lang iyon. May dumadalaw nang tahimik, nagdarasal ng sampung minuto, at umuuwi. Ang sementeryo ay hindi paligsahan ng damdamin.

Ang liturhiya: misa, bendisyon, at ang mga pangalan

Tuwing ika-1, puno ang mga simbahan. Sa mga parokyang malapit sa sementeryo, may misa sa labas. Sa Maynila at ibang lungsod, may misa mismo sa loob ng sementeryo, at pagkatapos ay dumadaan ang pari sa mga landas para bendisyunan ang mga puntod.

Sa ika-2, mas tahimik ang tono. Pinapayagan ng Simbahan ang tatlong misa sa araw na ito, at maraming parokya ang nag-aalay ng misa para sa mga yumao. May Aklat ng mga Yumao malapit sa santuwaryo; kung malayo kayo, magtanong sa parokya kung paano magpapasulat ng pangalan.

Simpleng bagay ang bendisyon: tubig na binendisyunan, isang maikling dasal, at ang pangalan. Maaari ring gamitin ang mga dasal sa panalangin para sa mga yumao.

Panginoon, kaawaan mo ang mga yumaong lingkod mo. Bigyan mo sila ng kapahingahan, at hayaang sumikat sa kanila ang walang hanggang liwanag. Magpahinga sana sila sa kapayapaan. Amen.

Tuwing Nobyembre, may pagkakataon ding makakuha ng plenaryong indulhensiya: kumpisal, komunyon, panalangin para sa intensyon ng Santo Papa, at pagdalaw sa simbahan o sementeryo. Hindi ito bayad at hindi garantiya. Ang kandila ay tanda, hindi resibo.

Iba-iba ang Undas sa bawat lugar

Sa Maynila, malaking operasyon ang Undas. Ang North at South Cemetery ang dalawa sa pinakamalaki at pinakamatandang pampublikong sementeryo sa bansa; may itinakdang oras ang tarangkahan, may kalsadang isinasara, at may patakaran sa alak at malalakas na speaker. Pumunta nang maaga at huwag umasa sa paradahan.

Sa Cebu, Kalag-kalag ang tawag. Maaga ang pagbisita sa ika-1, at sa gabi ng ika-1 hanggang ika-2, puno ng kandila ang mga sementeryo. May mga bayang nagsasagawa ng misa bago magbukang-liwayway.

Sa Ilocos, may atáng: handog ng pagkain at dasal para sa mga yumao, kasabay ng pagbisita sa puntod. Hindi ito pamahiin para sa mga nagsasagawa nito; paraan ito ng paggalang sa mga ninuno.

Sa Bicol at iba pang lalawigan, karaniwan ang pag-uwi ng buong angkan at ang padasal sa bahay sa gabi ng ika-1, na pinangungunahan ng pinakamatanda. Sa maraming lugar, inililipat ang pinakamalaking araw sa pinakamalapit na Linggo. Hindi ito pagkakamali.

Ang pagkain, ang mga kuwento, at ang mga bata

Hindi side dish ang pagkain; bahagi ito ng pagdiriwang. Adobo, pansit, itlog, tinapay, softdrinks sa cooler; may nagbabalot sa dahon ng saging. Karaniwang may sobra, at iyon ang punto: ipinapamigay ito sa katabing pamilya, sa gwardiya, at sa mga bata.

Pero ang pinakamahalagang dala ay ang kuwento. Sa puntod, may tiyuhin na magsasabi ng "noong panahon ni Lolo, walang kuryente dito", at may tita na magwawasto sa detalye. Paulit-ulit ang mga ito, at iyon ang dahilan kung bakit tumatagal: ang alaala ay usapan, hindi dokumento.

Para sa mga bata, ito ang pinakamalinaw na aral tungkol sa kamatayan sa loob ng pamilya. Bigyan sila ng sariling kandila, ipasulat ang pangalan ni Lolo, o ipahawak ang bulaklak. Ang tanong na "sino po si Lola?" ay hindi dapat sagutin ng "huwag mo nang itanong". Huwag ding takutin sila ng multo.

Kung kaugalian ninyong maglagay ng pagkain sa puntod, gawin ito nang may paggalang; ang tunay na handa ay para sa mga buhay na nagdadala ng pangalan.

Ang mga totoong problema

Hindi perpekto ang Undas. Sa malalaking sementeryo, siksikan ang landas, mahaba ang pila sa palikuran, at may nawawalang bata. Isulat ang numero ng kasama sa likod ng kamay, at magtakda ng oras at lugar ng pagkikita.

Puno ang terminal ng bus at eroplano bago ang ika-1, at puno ang kalsada pagbalik sa ika-3 o ika-4. Sa Nobyembre, may bagyo pa ring dumarating: binabaha ang ilang sementeryo at nililipad ang tolda. Maghanda ng alternatibo: mas maagang pagbisita at mas simpleng handa.

At may mga hindi makauwi: libu-libong Pilipino sa ibang bansa, sa barko, o sa ibang lungsod. May perang maipapadala, pero wala ang katawan sa puntod. Hindi kabawasan ang hindi pag-uwi.

Paano makibahagi kapag malayo ka

May mga paraang totoo, hindi panghalili kundi karugtong.

May hangganan din ito. Hindi kapalit ng katawan sa puntod ang online, at hindi ito dapat maging palabas: huwag i-livestream ang pagbisita bilang patunay na nagmamahal kayo, at huwag makipagpaligsahan sa mga kapatid. Isang tawag, isang pangalan, isang kandila.

Mga tuntunin ng paggalang

Tanungin din ang gwardiya tungkol sa oras at mga bawal na bagay.

Mga madalas na tanong

Kailangang pumunta ba sa sementeryo mismo sa ika-2 ng Nobyembre?

Hindi. Maraming pamilya ang pumupunta sa ika-1 o sa katapusan ng Linggo na pinakamalapit, at may mga pumupunta bago pa ang Nobyembre para makaiwas sa tao. Sa unang linggo ng Nobyembre, karaniwan pa ring tumatanggap ng indulhensiya ang mga pagbisita sa sementeryo at sa simbahan.

Puwede bang kumain at mag-picnic sa loob ng sementeryo?

Depende sa patakaran ng sementeryo at ng lungsod. Maraming pampublikong sementeryo ang nagpapahintulot ng pagkain sa tabi ng puntod, ngunit may mga lugar na nagbabawal sa mga tolda, sa alak, o sa pananatili pagkatapos ng takdang oras. Tanungin ang gwardiya sa gate bago maglatag.

Puwede bang magdasal para sa mga yumaong hindi Katoliko?

Opo. Hindi pinaghihigpitan ng Simbahan ang panalangin para sa mga yumao. Hindi natin alam ang hatol ng Diyos, at bahagi ng ating pag-asa ang ilagay sila sa awa Niya. Magalang ding huwag ipilit sa mga kamag-anak na may ibang pananampalataya ang ating paraan ng pagdarasal.

Sapat na ba ang kandila para makakuha ng indulhensiya?

Hindi. Ang indulhensiya ay may mga kondisyon: kumpisal, komunyon, panalangin para sa intensyon ng Santo Papa, at pagdalaw sa simbahan o sementeryo. Ang kandila ay tanda ng panalangin, hindi kapalit nito. Wala ring tapat na gabay ang mangangako ng tiyak na resulta kapalit ng isang kandila.

Paano ako makikibahagi kung wala akong pera para umuwi?

Maaari kayong magsindi ng birtuwal na kandila, gumawa ng pahina ng pag-alala, o makipag-video call sa pamilya sa oras ng dasal. Puwede ring makiusap sa isang kamag-anak na ipasulat ang pangalan sa Aklat ng mga Yumao o magpamisa sa parokya. Hindi sukatan ng pagmamahal ang eroplano.

Saan galing ang salitang Undas?

Karaniwang iniuugat ito sa Espanyol na honras, ang mga handog-paggalang sa isang yumao. Sa paglipas ng panahon, naging pangalan ito ng buong pagdiriwang ng ika-1 at ika-2 ng Nobyembre, kasama ang misa, ang pagbisita sa puntod, at ang pag-uwi ng pamilya.


Kung isa lang ang kayang gawin ninyo ngayong Undas — magsindi ng kandila, tumawag sa nanay ninyo, o magsabi ng pangalan nang malakas — sapat na iyon. Hindi hinihingi ng pag-alala ang perpektong pagdiriwang. Hinihingi nito ang isang taong maalala, at mayroon kayo niyan.

Isang tahimik na kapilya, at isang kandilang maaaring sindihan para sa isang pangalan.

Pumasok sa kapilya

Grace Cathedral · Lahat ng gabay · Araw ng mga Yumao